ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ

 ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΘΑ ΜΑΘΟΥΜΕ

• τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ψυχικά άρρωστα άτομα
• τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η οικογένεια ή οι φροντιστές

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΟΝ ΠΑΣΧΟΝΤΑ

Υπάρχει ένα πλήθος προβλημάτων που συνδέονται με το "στίγμα" του ψυχικά ασθενούς και με μύθους που συντηρεί η ίδια η κοινωνία γύρω από την ψυχική ασθένεια και που συμβάλλουν στην κοινωνική απομόνωση, ανεργία και οικονομική εξαθλίωση του ψυχικά πάσχοντα. Τέτοιοι μύθοι και προκαταλήψεις είναι οι ακόλουθοι: 

• Η ανικανότητα του ψυχικά πάσχοντα να αυτοεξυπηρετηθεί και να φροντίζει τον εαυτό του
• Η διχασμένη προσωπικότητα
• Η νοητική υστέρηση
• Η ενοχοποίηση της οικογένειας
• Η ανικανότητα για εργασία
• Η ψυχική ασθένεια είναι αθεράπευτη
• Η ψυχική ασθένεια κολλάει
• Είναι κληρονομική
• Το ψυχιατρείο είναι η μόνη λύση
• Ο ψυχικά ασθενής είναι πάντα βίαιος και επικίνδυνος για τον εαυτό του και τους άλλους

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποια από τα παραπάνω μπορεί να ισχύουν αλλά όχι σε όλα τα άτομα, όχι σε απόλυτο βαθμό και όχι για πάντα. Για τους έχοντες σοβαρά ψυχικά νοσήματα, που είναι και η κατηγορία που μας ενδιαφέρει σε αυτό το μάθημα, η βαριά ψυχική νόσος από μόνη της δημιουργεί αρκετά προβλήματα όπως: 

• υγείας. (διαταραχές ύπνου και τροφής, απώλεια ενέργειας και κόπωση, πονοκέφαλοι, γαστρεντερικά προβλήματα, προβλήματα καρδιάς, μειωμένο ανοσοποιητικό, καταχρήσεις)

• κοινωνικής απομόνωσης και διαπροσωπικών σχέσεων. Σε όλες σχεδόν τις ψυχικές ασθένειες το άτομο καταφεύγει στην κοινωνική απομόνωση είτε διότι βιώνει αποτυχία στις σχέσεις του με το κοινωνικό σύνολο είτε από ντροπή λόγω του στίγματος που νιώθει. Το κοινωνικό σύνολο δεν αντιμετωπίζει τον ψυχικά ασθενή όπως τον ασθενή από μία σωματική νόσο. Αυτόν που είναι σωματικά άρρωστος, τον αντιλαμβανόμαστε ως έναν ευάλωτο άνθρωπο που θέλει φροντίδα και σεβασμό. Τον ψυχικά ασθενή όμως η κοινωνία τον αντιμετωπίζει – όπως λέει ο τζόκερ στην ομώνυμη ταινία – σαν να μπορούσε να είναι ψυχικά υγιής και δεν το επιλέγει να είναι! Ο άνθρωπος με ζητήματα σωματικής υγείας δεν φταίει που νοσεί. Στο συλλογικό υποσυνείδητο, ο ψυχικά ασθενής επιλέγει να έχει πρόβλημα. Είναι ο ίδιος υπαίτιος για το πρόβλημά του και τον εξορίζουμε από την κοινωνία ως παράσιτο. Επιπλέον, η κυρίαρχη κουλτούρα κι η παραπληροφόρηση που αναπαράγουν τα ΜΜΕ και τα social media, με αστραπιαία ταχύτητα, χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο που δεν ταιριάζει με την mainstream προβαλλόμενη εικόνα τους, ως απόκληρο της κοινωνίας. Συνεπώς, τον καταδικάζουν a priori στην απομόνωση και την περιθωριοποίηση, προκειμένου να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα και η υγεία του συστήματος. Άλλωστε, γνωρίζουμε και από τη θεωρία των συστημάτων, πως οτιδήποτε δεν μπορεί να ενσωματωθεί σε ένα σύστημα, αργά ή γρήγορα, το σύστημα θα το αποβάλλει.

• ανεργίας και οικονομικής εξαθλίωσης. Το άρθρο 27 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες αναγνωρίζει ότι κάθε άτομο με αναπηρία έχει το δικαίωμα να εργάζεται, να τυγχάνει ισότιμης μεταχείρισης, να μην υφίστανται διακρίσεις και να του παρέχεται υποστήριξη στο χώρο εργασίας.

  Η ψυχική ασθένεια είναι υπεύθυνη για μια πολύ σημαντική απώλεια δυνητικής προσφοράς εργασίας, υψηλά ποσοστά ανεργίας και υψηλή συχνότητα απουσίας λόγω ασθένειας και μειωμένης παραγωγικότητας στην εργασία. Συγκεκριμένα, η ψυχική ασθένεια αναγκάζει πάρα πολλούς νέους να εγκαταλείψουν την αγορά εργασίας ή να μην εισέλθουν ποτέ στην αγορά εργασίας, μέσω των πρώιμων κινήσεων στην παροχή σύνταξης αναπηρίας. Σήμερα, υπολογίζεται πως το ένα τρίτο και το ήμισυ όλων των νέων αιτήσεων παροχών σύνταξης αναπηρίας είναι για λόγους αντιμετώπισης προβλημάτων ψυχικής υγείας, ενώ μεταξύ των νέων ενηλίκων το ποσοστό αυτό υπερβαίνει το 70%.

δραστηριότητα 1:  παρακολουθήστε το παρακάτω σύντομο βίντεο. Καταλαβαίνετε το νόημά του; Ποιοι είναι αυτοί που επιτίθενται στον πρωταγωνιστή; Ποιο το μήνυμα που θέλει να περάσει;

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Η ψυχική ασθένεια και ιδίως αυτή που χαρακτηρίζεται ως σοβαρή και χρόνια, έχει δυσμενείς και πολλές φορές αποδιοργανωτικές συνέπειες στον ίδιο τον άρρωστο αλλά παράλληλα έχει και διαλυτικές επιπτώσεις στην οικογένεια, μιας και  αποδιαρθρώνει τις οικογενειακές σχέσεις και την οικογενειακή ατμόσφαιρα.

Πολλά και ποικίλα είναι τα συναισθήματα που νοιώθουν τα μέλη μιας οικογένειας, όταν μαθαίνουν ότι ένα αγαπημένο πρόσωπο πάσχει από μια σοβαρή ψυχική ασθένεια. 

Πενθούν για το συγγενή τους που η ζωή του, συνήθως σε νεαρή ηλικία, αλλάζει τόσο δραματικά.

Νοιώθουν ότι γκρεμίζονται οι προσδοκίες και τα όνειρα που είχαν κτίσει για το μέλλον του αγαπημένου τους προσώπου. Αναπτύσσουν συναισθήματα ματαίωσης και απογοήτευσης, ενοχής και ντροπής, άγχους και φόβου, δυσαρέσκειας και οργής, πικρίας, θλίψης και απελπισίας. Οι συγγενείς δεν έχουν πού να εκφράσουν αυτά τα συναισθήματα. Δεν μπορούν να τα εκφράσουν στον άρρωστο, γιατί και αυτός σηκώνει το βαρύ φορτίο της αρρώστιάς του με το δικό του τρόπο. Δεν μπορούν όμως πολλές φορές να τα εκφράσουν ούτε σε άλλους συγγενείς και φίλους, γιατί συνήθως όλοι αυτοί έχουν αρνητική εικόνα για την ψυχική αρρώστια και είναι επηρεασμένοι από τα αρνητικά κοινωνικά στερεότυπα για τον ψυχικά άρρωστο.

Λίγο πιο έξω, στο ευρύτερο κοινωνικό σύστημα, έρχονται αντιμέτωποι με τα πολλαπλά και πολλές φορές συγχυσιογόνα μηνύματα από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, την άγνοια, το φόβο και τις προκαταλήψεις του κοινού που έχουν ως τραγική συνέπεια τον κοινωνικό στιγματισμό.

Εκτός όμως από το συναισθηματικό βάρος και το βάρος της φροντίδας και της υποστήριξης του ψυχικά αρρώστου έχει πέσει σχεδόν αποκλειστικά στην οικογένεια. Ειδικά τα τελευταία χρόνια με το κίνημα του αποϊδρυματισμού και την αντιμετώπιση του αρρώστου έξω από το ίδρυμα, στην κοινότητα, ο ρόλος της οικογένειας γίνεται ακόμη πιο σημαντικός, μιας και η οικογένεια αποτελεί το κύριο φυσικό υποστηρικτικό σύστημα για τον άρρωστο και τη βασική και πολλές φορές μοναδική πηγή φροντίδας.

Σήμερα, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας πρέπει να βρουν νέους και διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης της οικογενείας, γιατί η οικογένεια του ψυχικά αρρώστου έχει ανάγκη από:

• υπεύθυνη ενημέρωση, για να κατανοήσει την ψυχική διαταραχή και τις σύγχρονες θεραπείες
• εκπαίδευση, για να αποκτήσει δεξιότητες ούτως ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει τα συμπτώματα της αρρώστιας και να επιλύει αποτελεσματικά τα προβλήματα και τις δυσκολίες
• υποστήριξη, πρακτική και συναισθηματική, για να αντιπαλέψει τα συναισθήματα της απομόνωσης και του στίγματος.

Γίνεται έτσι αναγκαίο, οι ψυχίατροι και οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας να τους μεταφέρουν τη γνώση που χρειάζονται, γιατί η γνώση είναι δύναμη, οπλίζει έναντι της άγνοιας και βοηθά στην κατανόηση και την αποδοχή της αρρώστιας.

Πρέπει ταυτόχρονα να γίνει σαφές ότι η αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση από την ελπίδα για θεραπεία.

Για να βοηθηθούν οι οικογένειες ν’ αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ψυχικής διαταραχής έχουν αναπτυχθεί σύγχρονες παρεμβάσεις που απευθύνονται στην οικογένεια, όπως οι ψυχοεκπαιδευτικές ομάδες συγγενών, οι υποστηρικτικές ομάδες συγγενών και οι ομάδες αυτοβοήθειας.

δραστηριότητα 2: Παραπάνω παρουσιάστηκαν κυρίως τα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η οικογένεια του ψυχικώς πάσχοντα. Υποθέστε ότι υπάρχει ψυχικά ασθενής σε οικογένεια που τα μέλη της χαρακτηρίζονται από χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, οικονομική ανέχεια και χαμηλό κοινωνικό status (για παράδειγμα μια οικογένεια μεταναστών σε υποβαθμισμένη αστική περιοχή ή κτηνοτρόφων στην επαρχία). Ποια επιπλέον προβλήματα καλείται να αντιμετωπίσει αυτή η οικογένεια;  Θεωρείτε ότι στην ελληνική πραγματικότητα το σύστημα υγείας και οι κοινωνικές υπηρεσίες θα μπορέσουν να συνδράμουν; Συζητήστε το θέμα σε ομάδες και κοινοποιήστε τις απόψεις και τα συμπεράσματά σας.